Thiền Sư Thích Nhất Hạnh Trong Quần Thể Tượng Đài
"Hãy Nhớ Đến Họ: Những Nhà Đấu Tranh vì Nhân Loại" ở Mỹ

Lý Thái Xuân

https://sachhiem.net/LTX/LyThaiXH46.php

Vậy nên chúng tôi tìm hiểu các dữ liệu về các nhân vật trong quần thể tượng đài này qua các tiết mục sau.

- Tổng quát: Tượng gì, ở đâu, ai tạc, lúc nào, và quan điểm của người tạc tượng.

- Họ làm gì mà nổi tiếng? Tiểu sử liên quan đến tiếng tăm của mỗi nhân vật

- Nhận xét.

Tổng quát

Tượng đài bằng đồng mang tên Remember Them: Champions for Humanity (Hãy nhớ về họ: Những nhà vô địch vì nhân loại) nằm tại Công viên Tưởng niệm Henry J. Kaiser ở trung tâm thành phố Oakland, California, là tác phẩm của nghệ nhân Mario Chiodo.

Nghệ nhân Mario Chiodo

Tác phẩm điêu khắc này cao 25 ​​feet (~7,6 mét), rộng 52 feet (~ 15,8 mét), chiếm diện tích 1.000 feet vuông (~ 93 mét vuông) và bao gồm bốn phần với tổng trọng lượng hơn 60.000 pound (~ 27 tấn). (5)

Công trình này vinh danh 25 nhân vật quốc gia và quốc tế tiêu biểu vì hòa bình, tự do và nhân quyền trong 150 năm qua cùng với 14 nhân vật đan xen đại diện cho các anh hùng địa phương và khu vực. Công trình này cũng khắc họa các câu nói biểu tượng phản ánh tinh thần đấu tranh vì nhân quyền, hòa bình và công lý từ những danh nhân như Maya Angelou, Martin Luther King, Jr., Nelson Mandela hay Mahatma Gandhi,... Những trích dẫn khắc họa trên tượng đài không chỉ tôn vinh di sản của họ mà còn truyền cảm hứng sâu sắc về lòng dũng cảm và tình yêu thương nhân loại cho các thế hệ. (1)

Ý Nghĩa Của Thiết Kế Các Cụm Tường Đài.

Đây là một nơi được chăm chút vô cùng kỹ lưỡng. Không hề có túi ni-lông hay vỏ chai vứt bừa bãi, dù là ở các góc khuất hay dưới gầm ghế. Bốn bức tượng đồng bên trong được đặt đối xứng tại hai khu vực, bao quanh là hàng loạt tượng bán thân nhỏ bằng đồng đã qua xử lý bề mặt. (4)

 

Với cấu trúc gồm bốn phần, đây là đài tưởng niệm bằng đồng lớn nhất ở Bờ Tây và là đài tưởng niệm duy nhất tại Hoa Kỳ dành riêng để tôn vinh phong trào Quyền Công dân.

Ba phần đầu tiên của tác phẩm điêu khắc này lấy cảm hứng từ sự kiện ngày 11 tháng 9, 2001. Khi hoàn thành phần thứ ba, tượng được khánh thành lần đầu tại Công viên Tưởng niệm Kaiser ở Oakland vào ngày 6 tháng 9, năm 2011. Tác phẩm điêu khắc gồm bốn phần, khắc họa 25 nhân vật lịch sử. Lễ khánh thành chính thức toàn bộ khu tưởng niệm, đã được hoàn thiện trọn vẹn, đã diễn ra vào ngày 31 tháng 5 năm 2013. (7)

Mỗi phần lại kết hợp các nhân vật hoạt động nhân đạo được quốc tế công nhận với những người hùng trong cộng đồng địa phương tại Oakland. (2)

Trong bức ảnh trên, có thể nhìn ra các nhân vật từ trái sang phải:
1- Cụm đầu tiên: cô bé Ruby Bridges, Maya Angelou,

2- Cụm thứ hai: Franklin Delano Roosevelt, Mother Teresa, TS Thích Nhất Hạnh, Chief Joseph

3- Cụm thứ ba: Oskar Schindler, Frederick Douglass, Rosa Parks, Ralph David Abernathy, Martin Luther King, Jr., Coretta Scott King, Mahatma Gandhi (sau lưng), Helen Keller.

4- Cụm thứ tư: Abraham Lincoln, Rigoberta Menchú Tum (bên phải), Winston Churchill (ở trên), Malcolm X, César Chávez, The Unknown Rebel of Tiananmen Square, Elie Wiesel, Susan B. Anthony, Harvey Milk, Shirin Ebadi, Nelson Mandela.

Chung quanh 4 cụm tượng, còn có các bức tường thấp, khắc họa các hình đầu của mỗi nhân vật và câu nói ý nghĩa nhất của họ đối với tác giả nghệ nhân Mario Chiodo.

Nổi bật giữa bối cảnh các tòa nhà hiện đại, tác phẩm nghệ thuật đầy sức lay động này đóng vai trò là điểm nhấn tại quảng trường đô thị, khơi gợi sự suy ngẫm về quyền con người và công bằng xã hội. (6)

Sơ lược hoạt động được ghi nhận của các nhân vật quốc gia hay quốc tế tiêu biểu.

Các tên tuổi sau đây được trình bày theo từng nhóm hoạt động.

Nhóm 1: Các nhà lãnh đạo phong trào quyền công dân (ref. 8)

• Martin Luther King, Jr. (1929 - 1968): Mục sư Baptist và là nhà lãnh đạo tối cao của phong trào Dân quyền Mỹ. Câu khắc dưới tượng hình đầu: "Bất công ở bất cứ đâu cũng là mối đe dọa đối với công lý ở mọi nơi.."
• Rosa Parks (1913-2005): Nhà hoạt động dân quyền, người có hành động từ chối nhường ghế trên xe buýt đã châm ngòi cho cuộc tẩy chay xe buýt Montgomery lịch sử. Câu nói nổi bật: "Tôi muốn được nhớ đến như một người khao khát tự do... để những người khác cũng được tự do."
• Malcolm X (1925-1965): Nhà hoạt động nhân quyền và là tiếng nói mạnh mẽ cho sự trao quyền của người Mỹ gốc Phi trong kỷ nguyên dân quyền. Câu khắc dưới tượng hình đầu: "Bạn không thể tách rời hòa bình khỏi tự do, bởi vì không ai có thể có được sự bình yên nếu thiếu đi tự do."
• Coretta Scott King (1927 -2006): Tác giả, nhà hoạt động dân quyền và là vợ của vị mục sư Martin Luther King Jr.. Câu khắc dưới tượng hình đầu: "Hận thù là gánh nặng quá lớn để chịu đựng. Nó làm tổn thương người thù hận nhiều hơn là người bị thù hận."
• Ruby Bridges (1954 – Present): Nhà hoạt động dân quyền, khi còn là một đứa trẻ đã dũng cảm tiên phong học tại một trường tiểu học vốn chỉ dành cho người da trắng ở New Orleans.
  Câu khắc dưới tượng hình đầu: "Mỗi người trong chúng ta khi sinh ra đều mang một trái tim trong sáng; chúng ta không hề biết đến lòng thù hận hay nạn phân biệt chủng tộc."
• César Chávez (1927-1993): Lãnh đạo công đoàn và nhà hoạt động dân quyền, người đồng sáng lập Hiệp hội Công nhân Nông trại Quốc gia. Câu khắc dưới tượng hình đầu: "Khi một người chịu đựng gian khổ vì một người khác đang cần sự giúp đỡ hơn, thì người đó thực sự là một con người."
• Ralph David Abernathy (1926-1990): Lãnh đạo phong trào dân quyền Mỹ và là cộng sự thân cận của Martin Luther King Jr. Câu khắc dưới tượng hình đầu: "Hãy giữ tình yêu trong tim, nhưng hãy kiên trì cho đến khi những bức tường chia rẽ sụp đổ."

Nhóm 2: Các nhà hoạt động vì hòa bình và nhân quyền toàn cầu (ref. 9)

• Mahatma Gandhi (1880 – 1948): Lãnh đạo phong trào độc lập Ấn Độ, người tiên phong sử dụng phương pháp bất bạo động và bất tuân dân sự. Câu nói nổi bật: "Bạn không được đánh mất niềm tin vào nhân loại. Nhân loại tựa như một đại dương; nếu vài giọt nước trong đó bị vấy bẩn, thì cả đại dương cũng không vì thế mà trở nên vẩn đục."
• Nelson Mandela (1918 - 2013): Nhà cách mạng chống chế độ phân biệt chủng tộc apartheid và là tổng thống da đen đầu tiên của Nam Phi. Câu nói nổi bật: "Tước bỏ quyền con người của một người chính là thách thức phẩm giá làm người của họ." Câu khắc dưới tượng hình đầu: "Giáo dục là vũ khí mạnh mẽ nhất mà bạn có thể sử dụng để thay đổi thế giới."
• Mẹ Teresa (1910-1997): Nữ tu Công giáo và nhà truyền giáo, người đã cống hiến cả đời mình để giúp đỡ những người nghèo khổ nhất tại Ấn Độ. Câu khắc dưới tượng hình đầu: "Mỗi hành động yêu thương đều là một việc làm vì hòa bình, dù nhỏ bé đến đâu."
• Thích Nhất Hạnh (1926-2022): Thiền sư, nhà thơ và nhà hoạt động hòa bình người Việt Nam nổi tiếng thế giới. Được mệnh danh là "cha đẻ của chánh niệm", Nhất Hạnh đã có ảnh hưởng lớn đến việc thực hành Phật giáo tại phương Tây. Câu khắc dưới tượng hình đầu: "Nỗ lực vì hòa bình chính là sống trọn vẹn trong sự bình an qua từng hơi thở, từng bước chân và từng hành động."
• Rigoberta Menchú Tum (1959 – Present ): Nhà hoạt động nhân quyền và nữ quyền người bản địa Guatemala, người từng được trao giải Nobel Hòa bình. Câu khắc dưới tượng hình đầu: "Nhân loại sẽ không thể phục hồi sau những sai lầm của mình nếu thiếu đi nền giáo dục toàn cầu."
• Shirin Ebadi (1947 – Present ): Luật sư, nhà hoạt động nhân quyền người Iran và là người Iran đầu tiên đoạt giải Nobel Hòa bình. Câu khắc dưới tượng hình đầu: "Trái với tuyên bố của một số chính phủ, quyền con người mang tính phổ quát."
• Chief Joseph (1840–1904): Tù trưởng Joseph là một nhà lãnh đạo dũng cảm thuộc bộ lạc Wallowa của người dân tộc bản địa Nez Perce ở Mỹ. Ông nổi tiếng với việc dẫn dắt dân mình thực hiện cuộc rút lui trường kỳ dài 1.400 dặm (hơn 2,253 km) qua dãy núi Rocky để thoát khỏi việc bị chính phủ Hoa Kỳ cưỡng chế di dời. Câu khắc dưới tượng hình đầu: "Mọi con người đều như nhau; hãy cho họ cơ hội được sống và phát triển."

Nhóm 3: Các tác giả, nhà thơ và người hoạt động (ref. 10)

• Maya Angelou (1928 – 2014): Nhà thơ, tác giả hồi ký và nhà hoạt động dân quyền nổi tiếng người Mỹ, được biết đến với tiếng nói văn học đầy sức mạnh và trí tuệ. Câu khắc dưới tượng hình đầu: "Chỉ những người bình đẳng mới kết bạn với nhau.."
• Helen Keller (1880-1968): Nữ tác giả, nhà hoạt động chính trị và diễn giả, người cống hiến cuộc đời để bảo vệ quyền lợi của người khuyết tật. Câu khắc dưới tượng hình đầu: "Tri thức là tình yêu, ánh sáng và tầm nhìn."
• Elie Wiesel (1928 – 2016): Nhà văn, giáo sư, nhà hoạt động chính trị và là người sống sót sau thảm họa Holocaust, tác giả của cuốn sách nổi tiếng Night (Đêm). Câu khắc dưới tượng hình đầu: "Nếu chúng ta quên lãng, chúng ta có tội, chúng ta là kẻ đồng lõa."
• Susan B. Anthony (1820-1906): Nhà cải cách xã hội và nhà lãnh đạo quyền phụ nữ tiên phong của Mỹ, người đóng vai trò nòng cốt trong phong trào đòi quyền bỏ phiếu cho phụ nữ. Câu khắc dưới tượng hình đầu: "Những người đàn ông thực sự của nền cộng hòa: quyền lợi của họ và không hơn thế nữa; phụ nữ: quyền lợi của họ và không kém hơn thế."
• Harvey Milk (1930-1978): Chính trị gia và là người đồng tính công khai đầu tiên được bầu vào cơ quan công quyền ở California, người đấu tranh cho quyền lợi của cộng đồng LGBTQ+. Câu khắc dưới tượng hình đầu: "Hy vọng sẽ không bao giờ im lặng.."

Nhóm 4: Các nhà lãnh đạo và những người bảo vệ thế giới. (ref. 11)

• Abraham Lincoln: Tổng thống thứ 16 của Hoa Kỳ, người đã chèo lái đất nước qua cuộc Nội chiến Mỹ và ban hành Tuyên ngôn Giải phóng Nô lệ. Câu khắc dưới tượng hình đầu: "Mỗi khi nghe ai đó biện hộ cho chế độ nô lệ, tôi lại có một thôi thúc mạnh mẽ muốn thấy chính người đó phải nếm trải cảnh làm nô lệ."
• Franklin Delano Roosevelt (1882-1945): Tổng thống thứ 32 của Hoa Kỳ, người dẫn dắt đất nước vượt qua Khủng hoảng Kinh tế và Thế chiến II, được khắc họa trên chiếc xe lăn của mình. Câu khắc dưới tượng hình đầu: "Không chỉ là chấm dứt chiến tranh, chúng tôi còn muốn chấm dứt cả sự khởi đầu của mọi cuộc chiến."
• Sir Winston Churchill (1874-1965): Thủ tướng Anh, người đã vực dậy tinh thần nước Anh và dẫn dắt cuộc đối đầu chống lại chủ nghĩa phát xít Đức trong Thế chiến II. Câu khắc dưới tượng hình đầu: "Đừng bao giờ, đừng bao giờ bỏ cuộc."
• Oskar Schindler (1908-1974): Kỹ nghệ gia người Đức được ghi nhận đã cứu sống hơn 1,000 người tị nạn Do Thái trong thời kỳ Holocaust. Câu nói nổi tiếng: "Ai cứu được một mạng người là cứu cả thế giới." Câu khắc dưới tượng hình đầu: "Tôi là lương tri của tất cả những ai biết chuyện – nhưng lại chẳng làm gì cả."
• Người biểu tình vô danh ở Quảng trường Thiên An Môn: Hình tượng biểu tượng cho người biểu tình đã đứng chặn trước đoàn xe tăng trong sự kiện Quảng trường Thiên An Môn năm 1989. Đó là câu tuyên bố không lời về quyền tự do của con người
• Frederick Douglass (1818-1895): Một cựu nô lệ đã trở thành nhà hùng biện, nhà văn và chính trị gia "bãi nô" xuất chúng. Câu nói nổi bật: "Nếu không có sự đấu tranh thì sẽ không có sự tiến bộ." (từ một bài diễn văn nổi tiếng mà ông đã đọc vào năm 1857 về việc giải phóng những người bị bắt làm nô lệ.) Câu in dưới tượng cá nhân: "Không ai có thể hạ thấp tâm hồn tôi."

https://remember-them.org/biographies/>

Maya Angelou   Ruby Bridges  Ralph David Abernathy  Susan B. Anthony

 

Vậy những người được vinh danh trong quần thể các bức tượng đã "làm việc" cho ai?

Ý nghĩa của quần thể tượng đài đã được thể hiện ngay trên cái danh xưng của nó: Hãy nhớ về họ: Những quán quân vì nhân loại! Qua tóm tắt các hoạt động trên, chúng ta thấy phần lớn các nhân vật trong tượng đài đều là những nhà hoạt động tranh đấu cho một nhóm người không có hoặc thiếu quyền lợi và phẩm giá của con người so với những người khác trong cùng một xã hội: nhỏ như một gốc dân tộc, một quốc gia, hay tranh đấu cho hòa bình trên thế giới.

Có một số người Việt trong nước cho rằng Thiền sư Thích Nhất Hạnh, một trong những người được vinh danh trong quần thể tượng đài này chắc chắn phải làm việc cho CIA (!) hoặc "có lợi" cho nước Mỹ! Nhận xét như thế có đúng hay không? Chắc chắn là không, theo nghĩa thông thường về cụm từ "có lợi" là "có lợi cho chính quyền"

Nếu hiểu "nước Mỹ" như là "chính quyền" đương thời của các nhân vật trên, và hiểu "theo góc nhìn an ninh" của nhà nước đối với các hoạt động tương tự nếu xảy ra ở Việt Nam, thì một số lớn trong các nhân vật này có thể gọi là "đối tượng bất mãn," hoặc "cá nhân gây mất an ninh trật tự", hoặc "chống phá chế độ,..." trên đất nước của họ hay trên nước Mỹ!

Có lẽ bạn lại cho rằng: "Nói như vậy là ở Mỹ người ta không những không bắt bớ mà còn tôn vinh những kẻ bất mãn chống đối hay sao?"

Xin thưa rằng, nếu chính quyền Mỹ không xem những nhân vật đấu tranh như trên là những "vấn đề xã hội", hay ảnh hưởng đến an ninh trật tự, thì đâu có gì gọi là tranh đấu? Vâng, những người trên phải tranh đấu, phải đối đầu với nhiều trở ngại.

Khác với nhiều quốc gia nhỏ bé trên thế giới, nước Mỹ luôn "tỏ ra" mình dẫn đầu thế giới tự do, mang khẩu hiệu dân chủ, nhân quyền, là đàn anh, là cảnh sát toàn cầu... Cho nên đối với những vấn đề xã hội, họ cũng ngại con mắt quốc tế nhìn vào, mặt mũi đàn anh không thể bị hoen ố dễ dàng. Dù vậy, qua cái tên Hiệp chủng quốc Hoa Kỳ, ai cũng biết nó gồm nhiều sắc dân, và lịch sử hình thành của nó cũng nhiều nghiệt ngã, cho nên có rất nhiều vấn đề bất bình đẳng tồn tại ngay trong lòng nước Mỹ. Do đó, việc tranh đấu để đòi quyền con người, quyền công dân, quyền bình đẳng pháp luật, luôn xẩy ra trên đất Mỹ. Hơn nữa, việc chính quyền Mỹ gây ra hay tham dự vào các cuộc xung đột trên thế giới, đã cộng vào những yêu sách cho công lý và nền hòa bình chung cho nhân loại, cũng đều xảy ra trên đất Mỹ, hoặc từ nước khác được người dân Mỹ đem vào để làm giàu cho kho tàng văn hóa và lịch sử của họ.

Cũng nên biết là chính quyền liên bang không có toàn quyền trên mỗi tiểu bang. Việc vinh danh các danh nhân là việc ở tầng lớp nhân dân ở một tiểu bang nào đó khi chính quyền địa phương đồng ý với cá nhân hay tổ chức.

Chuyện ở nước Mỹ gần như được xem là ảnh hưởng khắp thế giới. Vì thế nếu ở Mỹ chuyện gi cũng có thể xảy ra, thì chuyện xây tượng ghi nhớ các nhân vật tranh đấu đòi hỏi (chính quyền và các tổ chức quốc tế) về quyền con người cho bất cứ ai, hay về hòa bình nhân loại cũng không có gì là lạ.

 

___________

Tham khảo:

(1) Remember Them Champions For Humanity

(2) Historical Figures Represented in Massive "Remember Them" Monument in Oakland

(3) Remember Them Biographies

(4) Remember Them monument in Oaland

(5) Remember Them: Champions For Humanity Monument

(6) Remember Them Monument

(7) Oakland’s ‘Remember Them: Champions for Humanity’ is finally complete

(8) 8 Powerful Humanity Quotes From Some Of The Most Influential People In History

(9) 12 Quotes about Humanity

(10) Champions for Humanity: Oakland’s Peace Monument

(11) Remember Them: Champions For Humanity Monument

_______________