Hình Tượng Cây Nêu Với Một Số Dân Tộc Tây Bắc (Trần Vân Hạc)
Hình tượng cây nêu
với một số dân tộc Tây Bắc
Trần Vân Hạc
09 tháng 2, 2010
Trong quan niệm của người Việt cổ nói chung
và của nhiều dân tộc Tây Bắc nói riêng, cây nêu là biểu tượng của cây vũ trụ
nối liền đất với trời, là cầu nối giữa con người với các đấng siêu nhiên,
gửi gắm vào đó những ý nghĩa nhân sinh cao đẹp.
Trong lễ hội “Mừng mùa măng mọc” của người
Khơ Mú, tổ chức vào đầu xuân hàng năm. Trung tâm của ngày hội là “Cây cuốn
hoa” được làm bằng một cây chuối non còn sống, cắm nhiều loại hoa có mầu sắc
rực rỡ: Hoa đào hồng nhạt, hoa mận hoa mơ trắng tinh khôi, hoa vông đỏ rực,
hoa mạ vàng tươi, hoa ban trắng ngần thơm ngát… chẳng khác nào như núi rừng
Tây Bắc đầy sức sống thu nhỏ. Trên “Cây cuốn hoa” còn treo những hạt giống
đan bằng nan tre nhuộm mầu xanh, đỏ và treo các hạt ngũ cốc: Ngô, thóc, đỗ…
Các chàng trai, cô gái tưng bừng vây quanh, sôi nổi trong các điệu dân vũ
truyền thống như: “Tăng bu”, “Tăng bẳng”, “Hưn mạy”… và cùng cất cao tiếng
hát bài “Phôn xtốc” – Mưa rơi: “Mưa rơi cho cây tốt tươi, búp chen lá trên
cành” - (dân ca Khơ Mú).
“Cây cuốn hoa” không chỉ mang bóng dáng cây vũ trụ,
mà còn chuyên chở những ước mơ cháy bỏng của con người về một cuộc sống mãi
mãi sinh sôi, ấm no, hạnh phúc và khát vọng chinh phục thiên nhiên, làm chủ
cuộc sống.
Hội “Gầu tào” của dân tộc Mông, mà bản chất
là cúng thần núi phù hộ cho cuộc sống yên lành và cầu tự cho những người
hiếm muộn con, mong được thần núi ban cho con trai nối dõi. Vào dịp tết, gia
chủ dựng cây nêu, thế là bản gần, xa đều biết ở đây có hội “Gầu tào”. Cây
nêu làm bằng một cây tre cao to nhất bản, cũng có khi bằng một cây gỗ mọc
độc lập. Trên cây nêu trang trí nhiều dải vải đỏ, những tập giấy bản, một
quả bầu khô đựng nước, một cây khèn… Khi mọi người đến đông đủ, chủ nhà hát
về nỗi khổ hiếm muộn con, kể về quá trình đi cầu xin thần núi và được thần
núi ban phúc, cảm tạ thần núi, cảm ơn mọi người đã đến chúc phúc. Trai gái
cùng mọi người còn được chung vui, thi tài với những trò chơi truyền thống
như: Đua ngựa, múa khèn, thổi sáo, nẩy pao, hát dân ca… Kết thúc lễ hội, cây
nêu được hạ xuống làm giát giường cho đôi vợ chồng hiếm muộn nằm.
Hội “Lồng tồng”, tức là hội xuống đồng của
dân tộc Tày, Thái, thường tổ chức vào rằm tháng riêng, cầu cho một năm mới
mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt. Một trong những nghi thức không thể
thiếu là tung còn vòng. Đó là một cây nêu cao từ 10m đến 15m,
trên ngọn có một vòng tròn bịt bằng giấy đỏ có đường kính chừng 60 cm. Người
đến dự đều gắng tung còn trúng vào vòng tròn, vì cho rằng như vậy sẽ được
may mắn cả năm. Quả còn của người Thái Tây Bắc mô phỏng “luông còn”, tức
rồng còn, - mang ý nghĩa là hồn của cải. Quả còn to bằng nắm tay, khâu bằng
vải mầu, hình vuông, trong có hạt ngũ cốc, muối ăn… có dây dài như thân rồng
cùng các tua, mô phỏng tám tia nắng, chín tia mưa theo tín ngưỡng dân gian.
Giữa trời xuân, quả còn mang những hạt giống bay lên chờ gieo xuống sinh
sôi, ươm những mùa vui ấm no, hạnh phúc. Cây nêu ở đây không chỉ là cây vũ
trụ, mà còn tượng trưng cho cái đích của những giá trị tốt đẹp, con người
luôn khát vọng vượt mọi khó khăn vươn tới.
Các cô gái Thái tung còn
Trên “Sàn hoa hạn khuống’ của người Thái Tây
Bắc – một hình thức diễn xướng sân khấu sơ khai, bao giờ cũng có năm cây nêu
làm bằng năm cây tre để cả ngọn. Trên cây nêu treo những hạt giống, các hình
con chim, con ve sầu, hoa quả… đan bằng tre nhuộm mầu xanh đỏ. Cây to cao
nhất dựng ở chính giữa bên bếp lửa gọi là “Lắc xáy cốc” – mang ý nghĩa là
gốc, là chủ, bốn cây ở bốn góc. Sàn hoa hạn khuống vừa mang ý nghĩa âm –
dương, vừa như đất trời thu nhỏ với bốn phương và trung tâm. Bên bếp lửa hạn
khuống, các cô gái vừa quay xa, thêu thùa, dệt vải… vừa hát đối đáp giao
duyên. Các chàng trai phải hát thắng trong cuộc thi tài này mới được mời lên
sàn hoa và được mời ngồi, mời trầu thuốc. Sau những mùa hạn khuống, nhiều
đôi nên vợ nên chồng, cộc sống sinh sôi bất tận…
Phải chăng chính từ qua niệm vũ trụ ba tầng
thông tỏ và giao cảm, cùng những ước mơ, khát vọng chinh phục thiên nhiên,
vươn tới một cuộc sống tốt đẹp hơn, nên nhiều dân tộc Tây Bắc mỗi độ xuân
về, dựng cây nêu, gửi gắm vào đó bao điều tốt đẹp của cuộc sống.
2026-03-17 - Chấn động: Chủ tịch Cuba XIN LỖI VIỆT NAM - đầu hàng trước tối hậu thư tàn khốc của D. Trump, môt cuộc chiến bất cân xứng, lùi 1 bước sâu vào bóng tối, để đổi lấy sự sống của nhân dân.
2026-03-11 - Tòa Thánh Vatican Đã Chấp Nhận Đơn Từ Chức Của 1 Giám Mục ở San Diego - Tòa Thánh Vatican hôm thứ Ba 10/3/2026 thông báo rằng GH Leo đã chấp nhận đơn từ chức của Giám Mục Emanuel Hana Shaleta, người đã bị chính quyền địa phương bắt giữ vì nghi ngờ biển thủ 250.000 đô la của giáo xứ.
Giám mục Emanuel Shaleta bị bắt 5/3/2026 tại sân bay San Diego khi đang cố rời khỏi Mỹ. Ông bị truy tố 16–17 tội danh hình sự. Nếu bị kết án có thể tối đa 15 năm tù
2026-03-11 - Thích Minh Tuệ: The Dharma Unadorned - Mặc dù được biết đến rộng rãi qua những cuộc gặp gỡ công khai trong các chuyến hành trình của mình, ông sống và thực hành một cách lặng lẽ, độc lập với các tu viện hay các tổ chức chính thức,
hướng cuộc sống của mình vào việc thực hành trực tiếp hơn là các vai trò công khai. Ông không liên kết với bất kỳ tổ chức tôn giáo nào và không phát ngôn từ một vị trí chính thức hay đại diện.
2026-03-07 - Ở đây, không nhà thờ Công giáo La mã nào treo cờ Vatican cả! - TREO CỜ VÀNG TRẮNG CÓ PHẢI LÀ HÀNH VI TÔN GIÁO HAY KHÔNG? Video này được thực hiện để có một tư liệu sống, minh chứng rằng việc treo cờ vàng trắng
ở một số nhà thờ ở Việt nam không phải là một nghi thức tôn giáo, mà là một chủ ý của một số người vong bản, phản dân tộc.
2026-03-04 - Hơn 110 đơn khiếu nại từ lính Mỹ: ra trận đánh Iran theo lời Kinh Thánh dạy - Từ ngày 7 tháng 10/2023, Mỹ đã cấp cho Israel 21,7 tỷ đô viện trợ quân sự. Có phải đây là thánh chiến giữa Hồi Giáo và Do Thái Giáo, hay Hồi Giáo và Tin Lành? Hơn 100 đơn khiếu nại từ binh lính Mỹ
về luận điệu "kế hoạch thiêng liêng" do cấp trên tuyên truyền
T
Giám mục Emanuel Shaleta bị bắt 5/3/2026 tại sân bay San Diego khi đang cố rời khỏi Mỹ. Ông bị truy tố 16–17 tội danh hình sự. Nếu bị kết án có thể tối đa 15 năm tù
hướng cuộc sống của mình vào việc thực hành trực tiếp hơn là các vai trò công khai. Ông không liên kết với bất kỳ tổ chức tôn giáo nào và không phát ngôn từ một vị trí chính thức hay đại diện.
về luận điệu "kế hoạch thiêng liêng" do cấp trên tuyên truyền