27 tháng 10, 2007

Các bài về Phạm Thế Mỹ:  1  2  3  4

 

Tiếng hát lòai chim chiến tranh

Khỏang cuối năm 1967, trong một đêm trình diễn của đòan Văn nghệ sinh viên đại học Vạn Hạnh tại rạp Thống nhất, sau các tiết mục hợp xướng, đơn ca, nhạc kịch…một tiếc mục bất ngờ làm cả ngàn khán giả sững sốt, đó là nhạc cảnh “Lời nguyện pháp trường” mà tác giả Phạm Thế Mỹ đã giàn dựng rất công phu với Nguyễn Xuân An vai chính một tử tù chính trị bị đưa ra pháp trường xử bắn…An mặc bộ bà ba đen và một băng vải đen bịt mắt ,quỳ gối và bị trói thúc ké vào một trụ cột, chờ thi hành án.Hai sĩ quan Cộng hòa cầm súng chỉa vào An và tuyên bố cho anh nói lời cuối cùng.An ngữa mặt lên trời, cất cao tiếng hát “Lời nguyện pháp trường” của Phạm Thế Mỹ. Cả hội trường im phắt, nín thở và trào nước mắt theo từng tiếng hát, hơi thở của An :

 

“Chắc trời còn xanh lắm,

 Cho tôi quỳ xuống đây

 Tiếng ru nào trót dậy

 Chắc buồn mà không hay…

 

Tôi tay đầy vòng buộc

Thân che lòng cát này

Quê hương sầu tôi đấy

Mắt nào nhìn lại đây?

 

Hỡi người anh phía trước,

Hỡi người bạn sau lưng

Hỡi từng viên đạn nhỏ

Cho tôi ly rượu mừng.

 

Mùa xuân nào lại đến,

Lời ca nào lại bay ,

Tiếng ru nào của mẹ,

Mắt lệ nào của em?

 

Cho tôi xin mở mắt

Nhìn tay người đang run,

Chiến công nào cao lớn

Hơn mạng người đau thương?

 

Lạy trời!

Lạy trời tôi đừng biết,

Xin cho tôi đừng biết,

Tôi là người như anh,

Tôi chết vì tay anh!

Chết!Chết vì chiến tranh!...

 

Đùng! Đùng! Đùng! Tiếng súng bùng nổ và An, người tử tù gục xuống…Màn từ từ khép lại theo tiếng nhạc kết thúc tái tê của một “Lời nguyện pháp trường” như để tiễn đưa linh hồn người tử tù chính trị, người thanh niên Việt Nam yêu nước đến giây phút cuối đời!...

Cả hội trường chết lặng như một phút mặc niệm!  rồi mọi người bừng lên, đứng phắt lên vỗ tay vang dậy rần rần…Hội trường như muốn vỡ tung ra, khán giả không chịu ra về, nhiều người còn muốn nán lại ngậm ngùi, tiếc nuối…

 

Khi tôi mang gói khăn áo đồ diễn ra về đi ngang qua các bà Má phong trào đang còn đứng lại để nhìn mặt từng đứa chúng tôi mà vừa khen, vừa khóc… “Chèn ơi! Sao tụi nó làm cái kịch gì mà giống anh Trỗi quá hà!” Tôi giựt mình vội can ngăn các Má và dòm chừng coi có công an chìm nghe không. “Trời ơi! Má ơi ! Má đừng nói vậy lỡ công an nghe được là chết hết tụi con đó! “ Bà già vừa ôm tôi vừa mếu máo: “Chớ ai biểu tụi bay làm …giống… quá chi!...” Chúng tôi vừa mệt,vừa lo sợ mà cũng mừng vì nhạc cảnh này diễn được trót lọt, không bị cảnh sát ngăn lại và đêm diễn thành công ngòai dự tưởng. Sinh viên thì rất sung sướng, cho rằng  nhạc sĩ họ Phạm này đã chơi một trái “ bom văn nghệ” nỗ  chậm trên sân khấu mà lọt lưới kiểm duyệt thì thật là tuyệt chiêu, dễ nể!...Nhưng đến Tết Mậu Thân thì hầu hết các sinh viên đầu đàn trong các chương trình Văn nghệ kiểu này đều bị mời vô tù hết. Khi bước lên chiếc “xe cây bịt bùng”, tôi gặp đầy đủ ,cả anh Trương Thìn,Trưởng Đòan Văn nghệ Tổng hội SV Sài gòn với Đêm Văn nghệ “Tết Quan Trung “cực kỳ độc đáo với 200 ngàn khán gỉa ngồi bệt xuống đất giữa trời trong khuông viên trường Quốc gia Hành chánh cũ,(nay là Trường Đảng)…Còn anh Mỹ phải chạy về Đà Nẵng trốn tránh một thời gian.

 

Niên khóa 1969-1970 nhạc sĩ Phạm Thế Mỹ lại về làm giáo sư âm nhạc chính thức và Trưởng phòng Văn-Mỹ-Nghệ của Viện, đồng thời cũng là Trưởng Đòan Văn nghệ của Viện Đại học Vạn Hạnh.

Các lớp Quốc nhạc thì do nhạc sĩ Nguyễn Hữu Ba và nhạc sĩ Vĩnh Phan phụ trách, lớp hòa âm và sáng tácdo Phạm Thế Mỹ, anh đã đào tạo các nhạc sĩ trẻ :Miên Đức Thắng, Nguyễn văn Sanh, Nguyễn Đức Huy,Nguyễn Khôi,Lê văn Huê,Vũ Đức Sao Biển,Nguyễn Xuân An…

Đòan Văn nghệ ĐH Vạn Hạnh đã được thành lập và chính thức ra mắt ngày 7-1-1968 với mục đích căn bản là sưu tầm, sáng tác ,trình diễn văn nghệ Phật giáo và Dân tộc, lành mạnh hóa tinh thần của sinh viên và quần chúng.

Tôn chỉ của Đòan là:

1-Ca ngợi Đức tin và Tình thương.

2-Vươn khởi về một tương lai tươi sáng tự do.

3-Nói lên khát vọng hòa bình trong tâm hồn người Việt Nam qua

  mấy mươi năm khói lửa.

4-Chống lại khuynh hướng văn nghệ ru ngủ…

 

Từ đó Đòan Văn nghệ SV Vạn Hạnh đã trình diễn thành công không chỉ ở Gài gòn mà cả các cuộc lưu diễn ở các đại học bạn các tỉnh miền Trung và Đà lạt…Báo chí Sài gòn hồi đó ca ngợi nhiều về sinh họat của Đoàn như có ý kích động sinh viên dấy lên một phong trào,một sức sống mới lành mạnh trong tuổi trẻ …Nhà báo Hòang Thái Nguyên (Nguyễn Hữu Thái) đưa lên báo Tin Sáng 1966 trích bài”Lời lên tiếng “trong tập thơ nhạc “Hòa bình ơi hãy đến”của Phạm Thế Mỹ:”Tuổi trẻ không ngồi để ước mơ mà phải lấy sức mạnh của chính mình để biến ước mơ thành sự thật…Với tôi ,sức mạnh đó là con tim, là tiếng hát…Tiếng hát của tổ tiên xưa, tiếng hát bất khuất, tiếng hát mặt trời đang lên.

 

Hỡi những người Việt Nam đau khổ,

Hỡi tuổi trẻ Việt Nam anh hùng

Hãy cất cao tiếng hát:

Tiếng hát Việt Nam hôm nay,

Tiếng hát Việt Nam mai sau…

 

Còn tiếng hát hôm qua thì Phạm Thế Mỹ đã làm cho chúng tôi cũng xót xa, cay đắng theo với bài “Những ngày xưa thân ái”của anh đã phổ thơ  Phạm Hổ:

 

Những ngày xưa thân ái,

Hắn đã quên rồi

Riêng tôi,tôi nhớ

Đường làng mênh mông cỏ lúa,

Sương mai khép kín vệ đường,

Hai đứa tôi sách vở cặp chung’

Áo quần nhàu giấc ngủ,

Tung tăng bước nhẹ chân trần,

Gói cơm mo, mẹ bắt xách tùng tơn,

Trong túi, hộp diêm nhốt dế.

Những ngày xưa thân ái thế

Không đem chung hai đứa một ngày mai.

Hắn bỏ làng theo giặc mấy năm nay,

Tôi buồn, tôi giận,

Hôm nay gặp hắn,

Tôi bắn hắn rồi!

Những ngày xưa thân ái!...

 

Nhung bà mẹ Việt Nam của anh không bao giờ chịu mất con.

…Không! Không thể nào như thế này mãi được…

Anh tuổi trẻ Việt Nam lầm đường kia sẽ về lại với quê hươngvì:

 

Trong khói lửa tan hoang , mẹ vẫn một lòng tin con, một lòng

tin con

Rồi con sẽ lớn lên và màu da con sẽ vàng,

Con sẽ đến trường học tiếng Việt Nam…

Để thấy quê hương bài ca dài đấu tranh…

Con sẽ lớn lên để trở thành người dân có ruộng, có vườn,có tổ tiên,

…Dòng máu này là của Quan Trung,

Dòng máu này là của Trưng Vương,

Với ánh sáng Lửa Thiêng của người sáng bước chân đi ngàn lối…

Mảnh đất nầy của quê ta,

Ruộng lúa nầy của dân ta,

Ta không muốn đời ta tối tăm, lầm than bỡi quân bạo tàn …

 

Giấc mơ Hòa bình

 

Năm 1970, HTN lại trích một đọan của “Con đường trước mặt”nói lên giấc mơ của một tương lai Việt Nam không còn chiến tranh:

 

Đường ta đi thênh thang từng bước,buớc,bước, chim bồ câu bay,

chim bồ câu bay,

Đường ta đi thênh thang từng bước, bước, bước, chuông chùa

ngân nga, chuông chùa ngân nga. 

Đường ta đi diều bay cuối xóm,

Đường ta đi trẻ thơ hát cười,

Đường ta đi người yêu đất mới,

Đường ta đi chim hót reo vui.

Ôi con đường Việt Nam,Ôi con đường Việt Nam!...

Hai mươi lăm triệu trái tim ta

Sống yên vui, yên vui một nhà…

 

Cùng tâm trạng khát khao hòa bình ấy, Anh Lê Trương đã ghi lại cảm nghĩ mình trên tạp chí Sinh viên Xuân 1969 rằng: “Trường ca Con đường trước mặt do  Ban hợp xướng của Đòan văn nghệ sinh viên ĐH Vạn Hạnh trình diễn 1968 tại rạp Thống nhất đã thu được cảm tình đặc biệt của mọi giới đồng bào thủ đô-100 người trên sân khấu là 100 gương mặt biểu tình, hội thảo với những đường nét rắn rỏi điển hình của thế hệ mới, giọng ca nổ ra thành sóng gió trồi dập giưã màu áo quần đỏ rực thân yêu”.

Nhờ những thành công  liên tiếp của Đòan như thế nên các sinh viên trong Đòan như Vũ Đức Sao Biển, Miên Đức Thắng, Nguyễn Xuân An…đã phấn khởi sáng tác hăng say…Và các giọng ca trẻ do Phạm Thế Mỹ đào tạo cũng đã sát cánh cùng các đàn anh đàn chị như  Hồ Thanh Hải,(sau này hát Trịnh Công Sơn rất nỗi tiếng vào những năm 80),là sinh viên ĐH Minh Đức nhưng Hải lại thích sinh họat trong đoàn Vạn Hạnh và được anh Mỹ chăm sóc tận tình.

Phi Huệ, giọng ca nữ trầm ấm,là Trưởng đòan văn nghệ sv Luật khoa vẫn cùng sinh họat trong Đòan Vạn Hạnh, vì cũng là học trò anh Mỹ từ trung học Mạc Đĩnh Chi.

Và Diệu Lý, giọng ca trẻ đặc biệt và là vợ của anh,cho đến nay vẫn còn phong độ.

 

Năm 1972, báo Hòa bình lại đưa tin về băng nhạc “Thương quá Việt Nam”:

…”Mãi tới hôm nay,những gì chờ đợi, đã đến, đến bằng sự hiện hữu của 1 tiếng hát,2 tiếng và nhiều tiếng hát , Miên Đức Thắng,Xuân An,  hiệp cùng với Lệ Thu,Thanh Lan, Trúc Mai, Đăng Lan đồng cất tiếng ngợi ca tha thiết, bắt nguồn từ trái tim thức dậy thắp sáng Việt Nam: Anh Việt Thu, Phạm Thế Mỹ, Trịnh công Sơn…đã tạo thành một chuỗi âm thanh dài dài không dứt.”Thương quá Việt Nam “ với 18 ca khúc ,có thể coi đó như một kẻ đồng hành tự tình thân yêu nhất trên bước đường gian nan trước mặt mà chúng ta sẽ đi tới….Băng nhạc sẽ mang đến cho chúng ta sức sống, lòng cương quyết, chí phấn đấu và ước vọng mai sau trong tình tự quê hương . “Thương quá Việt Nam đến với chúng ta trong lúc các phòng trà đóng cửa, ảnh hưởng tình hình thời sự, sinh họat văn nghệ tân nhạc có phần sa sút…Đại nhạc hội không tổ chức được, các nhạc sĩ sáng tác không làm gì hơn ngòai một vài người xoay qua viết nhạc “chiến dịch” cho các đài truyền thanh, truyền hình.”

 

Khơi dậy Lửa Thiêng trong Tình tự dân tộc

 

Cho đến gần ngày Giải phóng, báo Điện Tín, 21/1/1975 lại đưa một tin lớn: “Sinh viên Vạn Hạnh khơi dậy “Lửa Thiêng” soi sáng hòa giải, tiến đến hòa bình “ trong Đêm văn nghệ chào mừng 25 năm thành lập Văn khoa của Viện Đại học…cùng với lời phát biểu của Thượng Tọa Thích Minh Châu,Viện Trưởng Vìện Đại học Vạn Hạnh: “Tình tự dân tộc là mẫu số chung để chấm dứt 25 năm chiến tranh…Chừng nào mọi người chịu quay về với tình tự dân tộc của mình, chiến tranh mới có cơ duyên chấm dứt “ Và Thượng tọa huấn thị sinh viên đại học Vạn Hạnh hãy đảm nhận công tác khơi dậy cái  tình tự dân tộc đó trong lòng người. Rồi Giáo sư Nguyễn Đăng Thục, Khoa Trưởng Khoa Văn cũng đã vạch rõ tai họa hủy diệt của chiến tranh…và khẳng định rằng sinh viên Văn khoa có cơ hội đào sâu vào nền Văn hóa dân tộc,hơn ai hết, là những người có đầy đủ khả năng để thực hiện ý niệm hòa hợp,hòa giải dân tộc.

Có phải nhờ được các bậc tôn sư khai sáng “huệ nhãn” cho nên Đòan Văn nghệ SV Vạn Hạnh đã kết hợpvới Đòan Văn nghệ Sinh viên Sài gòn tổ chức Đêm nhạc “Hát lên đi quê hương yêu dấu” vào tháng 1/1975 với 5000 SV đủ mọi phân khoa đại học Sài gòn tham dự đã cùng hát lên những tiếng hát đấu tranh vang dậy, hát cả bài “Tình đồng chí” để nhớ thời Thanh niên Tiền phong lên đường chống Pháp…Và một lần nữa hợp tấu “Lửa Thiêng” bùng lên như những bó đuốc tràn lên như sóng bể,sáng rực hàng hàng,lớp lớp những con tim tràn đầy nhiệt huyết xua ngọn lửa thành những ngọn trào đốt cháy những mầm mống thù hận,phủ hào quang lên những con đường khai phá giấc mơ hòa giải tình người để Hòa bình lồng lộng tỏa ra giữa một trời bình minh rạng rỡ thắm thiết tình nghĩa đồng bào…

Chưa bao giờ người viết được tham dự một buổi văn nghệ trình diễn với nhiều ý nghĩa trong suốt mấy năm qua cho nên thấy dường như một vận hội mới cho dân tộc từ những người trẻ mang lại, từ những ý thức mới hồi sinh của những người già đã lóe lên để rồi cất cao và bừng cháy…Thượng tọa Thích Trí Thủ, Viện Trưởng Viện Hóa Đạo, linh hồn cao ngất của vận động hòa giải lịch sử hiện nay, dường như cũng đã cảm thấy phấn khởi vô cùng nên đã ngồi lại xem cho đến phút chót và thỉnh thỏang gật đầu tán thưởng kèm theo những nụ cười đạo hạnh trên môi.”(HVT)

 

-Hướng nhạc về các em bé thôn quê (theo nhà báo PN):

Năm 1970,Đòan văn nghệ SV Vạn Hạnh trình diễn để cứu trợ tại rạp Thống Nhất. Tập nhạc mới nhất của Phạm Thế Mỹ  là “Trái tim Việt Nam”,một giai phẩm đặc biệt của Đối Diện và “Những bài ca xanh” để hát sinh họat với các em bé thôn quê…Anh vẫn đăng thơ ở các tạp chí Đối Diện và Mai. Anh lao vào công việc cứu trợ ở trại tạm cư Bình Dương 2 cũng như thấy cảnh đồng bào ở tuyến đầu kéo về tản cư ở Đà Nẵng …Anh cho biết  có một cảm xúc mới mẻ đã đến trong nguồn cảm hứng của anh…Từ trước tới giờ làm nhạc ,hát trong thành phố với sinh viên, trí thức,tôi cứ tưởng như vậy là tuyệt đỉnh rồi .Bây giờ, qua những ngày sống ở trại tạm cư, tôi mới thấy phải rời bỏ các thành phố để hướng đến các em bé ở nông thôn.Có thể nói…ở đây các em không thiếu thực phẩm mà chỉ thiếu tinh thần .Tập nhạc “Những bài ca xanh” đã ra đời trong chiều hướng đó. Nghe các em bé hát nhạc của mình giữa sân trại trời mới nắng lên còn sướng hơn nghe một anh sinh viên hát trong một giảng đường nào đó . Tôi cũng đã đổi sang một kỷ thuật giản dị và lời bình dân, đơn sơ cho gần gủi thích hợp với đồng baò mình….Với một giọng hết sức nhiệt thành, anh Phạm Thế Mỹ cho rằng đi làm việc xã hội, cứu trợ là giúp cho chính mình, lợi cho mình chứ không phải chỉ giúp cho đồng bào .Có đến tận nơi, nhìn tận mắt mới “hưởng thụ” được những hình ảnh sống động nhất của tình thương và niềm tin…Ước vọng của anh là thống nhất dân tộc và mong mỏi thương yêu, tiến bộ chứ không phục vụ cho một phe, phía nào hết”

 

Ngọn Lửa Thiêng” trong lòng dân tộc đã được Phạm Thế Mỹ và Đòan Văn nghệ Sinh viên Vạn Hạnh và Sài gòn khơi dậy phần nào trong lòng khán giả thủ đô và các đại học bạn ở miền Trung…để mong biến ước mơ một Việt Nam Hòa bình thành sự thật trong một ngày không xa.