(*) Tựa SH - (thay vì: "Một Chiến Binh Mỹ Và Tấm Ảnh Một Người Con Gái Việt Nam" đăng trên Take2Tango.com)
LTS: Nhân sắp đến ngày kỷ niệm thứ 35 năm chấm dứt chiến tranh 1975, chúng tôi cho đăng một câu chuyện đầy cảm động của cựu chiến binh Mỹ Rich Luttrell (xem các nguồn bên dưới). Đây là một trong những chuyện trở lại thăm Việt Nam của các cựu chiến binh có trái tim nhân hậu. Cuộc hành trình trở lại Việt Nam của Rich cũng tương tự như câu chuyện "quyển nhật ký của Đặng Thùy Trâm". Ai đọc mà không rơi lệ? Chính cái nỗi ray rức kéo dài hàng 30 năm đã làm xúc động những nạn nhân và thân quyến của họ. Thay vì hận thù vì gia đình bị chết chóc, tang thương, hay chia lìa. Những nạn nhân này đã động tâm thông cảm, tha thứ, và còn ôm lấy "kẻ thù" trong tiếng nức nở nghẹn ngào không ngôn ngữ. Vết thương chiến tranh giữa Mỹ và Việt đã mau chóng tan biến, và chất xúc tác chỉ là những tấm lòng: một bên có lòng hối hận, và bên kia sẵn sàng tha thứ. Hai tấm lòng đó nảy nở tự nhiên và song phương. Người ngoài đã thế, còn người cùng màu da? Năm nay đã 35 năm, dường như những giọt nước mắt cảm thông như thế chưa nhỏ xuống được bao nhiêu, bây giờ và cho đến bao giờ? Chúng ta nghe nhiều tiếng nói: không thể, tại vì... Lý do nào ghét nhau cũng không cao đẹp bằng lý do để thương nhau, những người xem tình người quan trọng hơn tình yêu (?) Thượng Đế. (SH)
Bức thư của Rich Luttrell gửi cho tấm hình:
"Dear Sir, For twenty two years I have carried your
picture in my wallet. I was only eighteen years old that day that we
faced one another on that trail in Chu Lai, Vietnam. Why you did not
take my life I'll never know...Forgive me for taking your life, I was
reacting just the way I was trained..."
Resolution
Luttrell wrote this letter and left it at the Vietnam
Veterans Memorial in Washington, D.C. along with the photograph he'd
kept. In March 2000, Luttrell travelled to Vietnam to meet with the
daughter of the man he met on the trail in Chu Lai.
Ðây chỉ là một tấm
ảnh nhỏ, sờn cũ từ nhiều thập kỷ rồi. Nhưng tấm ảnh nhỏ bé ấy kể lại một
câu chuyện ly
kỳ
và cảm động, và ám ảnh một chiến binh Mỹ tại Việt Nam trên 30 năm - cái
hình ảnh một cô gái nhỏ chưa hề quen biết đã dẫn người cựu chiến binh Mỹ
làm một cuộc hành trình trở lại Việt Nam, để hàn gắn đau thương quá khứ
và tìm sự bình yên cho tâm hồn mình.
Ðối với Rich Luttrell, người cựu chiến binh Mỹ, thì đi tìm một người con
gái trong ảnh là một việc làm khó khăn nhất trong đời ông. Ông ngồi nhìn
rừng già bên dưới chiếc Boeing 747, thần kinh căng thẳng với những xúc
cảm đè nén. Nhưng tất cả những gì Rich có thể trông thấy là tấm ảnh ấy.
Hình ảnh người con gái nhỏ ấy có gì mạnh mẽ đến nỗi Rich phải trở lại
Việt Nam?
Cô gái nhỏ ấy là ai? Tại sao Rich không thể chịu đựng được nỗi buồn bã
của đôi mắt cô gái trong tấm ảnh? Rich thú nhận, "Mỗi khi tôi nhìn lại
tấm ảnh, tôi dường như bị mê hoặc. Tôi cảm thấy đúng như thế kể từ ngày
ấy, trong một cánh rừng già cách nước Mỹ nửa vòng trái đất." Ðó là cái
giây phút mà một hành động thời chiến đã tạo cho Rich một gánh nặng
trong suốt 33 năm.
Năm 1967, Rich Luttrell gia nhập quân đội, khi là một thiếu niên 17
tuổi. Ðây là một cơ hội cho Rich thoát cảnh nghèo trong một khu gia cư
rẻ tiền tại Illinois. Ông bỗng thấy mình trưởng thành, có được hai đôi
giầy ống, một đôi giầy mới, và những quân phục mới. Trong đời ông, chưa
bao giờ ông có nhiều quần áo như thế trong một lần. Ông nghèo, nhưng có
lòng ái quốc. Ông quyết định ra đi và gia nhập Chiến đoàn dù 101. Giống
như nhiều thanh niên khác, Rich được huấn luyện cho cuộc chiến tại Việt
Nam.
Video I - Cuộc hành trình đầy thi vị bắt đầu bằng một tấm hình bé bỏng
Ngày Rich tới đơn vị, chiếc trực thăng hạ cánh xuống một khu rừng già
tại Việt Nam, và ông trông thấy những người thuộc trung đội ông đứng đó
- cũng trạc tuổi ông. Có những người trông rất ngầu - nhất là mắt họ.
Ông hoảng sợ kêu lên, "Lạy Chúa, con sẽ phải đường đầu với những gì ở
đây?"
Rich đã được huấn luyện như mọi người, để chiến đấu trong điều kiện của
địch quân, nghĩa là phải chiến đấu du kích - đêm đi nằm phục kích, lùng
và diệt địch. Lúc ấy Rich chỉ vừa mới 18 tuổi. Chàng thiếu niên bé bỏng
từ khu gia cư rẻ tiền tại Illinois bỗng thấy mình ở trong một hoàn cảnh
mà không một sự huấn luyện nào đủ sửa soạn cho rừng già Việt Nam. Tại
đây trời nóng hoặc mưa, hoặc cả mưa và nóng. Không có nhà cửa, không
giường chiếu, không nghỉ ngơi, và không ngừng sợ hãi. Rich chỉ là một
thiếu niên gầy gò, vai đeo chiếc ba lô to hơn lưng, và phải học điều
luật căn bản đầu tiên: phải tiếp tục tiến bước, tiến bước và tiến bước
mãi.
Có những lúc Rich phải trèo núi, và muốn chảy nước mắt và kêu lên, "Lạy
Chúa, xin dừng lại. Con không thể đi được nữa. Và chúng tôi vẫn cứ phải
tiểp tục như thế, từ sáng sớm tới đêm tối. Tôi nghĩ tôi sẽ phải làm gì
khi đụng trận? Tôi không thể di chuyển được nữa. Tôi quá mệt. Tôi sẽ làm
sao nếu gặp địch quân? Tôi chưa sẵn sàng cho một trận đánh."
Và một ngày đặc biệt đã làm thay đổi tất cả. Hôm ấy nóng như thường lệ,
giống như mặc áo choàng đứng trong một phòng bốc hơi nóng vậy. Rich
không biết địch quân chỉ cách ông vài thước trong rừng già.
Rich kể lại, "Từ khóe mắt tôi trông thấy một động đậy. Tôi có thể trông
thấy một binh sĩ Việt Cộng ngồi tựa vào khẩu AK 47. Ðây là lần đầu tiên
tôi trông thấy một lính Việt Cộng. Suốt đời tôi tôi chưa bao giờ trông
thấy họ."
Rich mới 18 tuổi, và bỗng nhiên vô cùng sợ hãi, người như đóng băng lại.
Ông biết không thể không làm gì, và ông phải có phản ứng, phải làm một
cái gì. Ðấy là quyết định của Rich. Ông ở trong tầm đạn của địch quân.
Cái chết chỉ cách một nhịp tim đập. Rich quay lại và nhìn thẳng mặt
người lính Việt Cộng. Ông kể lại, "Dường như chúng tôi chăm chú nhìn
nhau một lúc lâu. Và rồi giống như một chuyển động chậm, tôi bóp cò súng
tự động của tôi. Tên địch ngã gục xuống. Ngay sau đó là một trận đụng độ
dữ dằn. Tôi chưa đủ kinh nghiệm để nhào xuống đất. Và có một người nào
đó giúp tôi, đẩy tôi nằm xuống."
Rich có thể nhận thức rằng người lính Việt Cộng ấy đã có thể giết chết
ông trước khi ông trông thấy hắn. Rich công nhận, "Chắc chắn như vậy. Và
cho tới bây giờ tôi vẫn lấy làm lạ, và tự hỏi tại sao hắn không bắn
tôi?"
Nhưng đó không phải là điều ám ảnh Rich nhiều năm sau đó. Không phải là
súng nổ, và cũng không phải việc giết người. Ngoài chiến trường thì lúc
nào cũng có quá nhiều súng nổ và người chết.
° ° °
Chàng thanh niên 18 tuổi Rich Luttrell cuối cùng đã đụng địch quân và
thoát chết. Người lính Việt Cộng ấy đáng lẽ ra đã giết Rich rồi. Nhưng
kết quả ngược lại. Rich toát mồ hôi, chất adrenalin tỏa ra khắp người và
cảm thấy như không đứng vững nữa, vì hành động vừa giết người.
Thiếu kinh nghiệm, Rich tỏ ra rất xúc động sau vụ giết người lần đầu
tiên, và kinh hoàng thấy các bạn đồng đội đi tìm kỷ vật trên xác địch
quân. Có người cúi xuống rút ví của tên địch vừa mới bị Rich bắn chết.
Một mẩu giấy rơi ra; Rich cúi xuống nhặt lên: đó là một tấm ảnh nhỏ nhô
ra một nửa, trông giống khuôn mặt một cô gái nhỏ có mái tóc dài. Rich
rút tấm ảnh ra, chỉ to bằng một con tem. Ðó là ảnh một người lính và một
cô gái nhỏ. Họ là ai? Phải chăng đó là người lính Việt Cộng đã chết? Có
phải người lính là bố cô gái không?
Rich quyết định giữ tấm ảnh ấy. Ðúng ra, ông ngồi xuống, cúi nhìn người
lính chết và nhìn tấm ảnh, rồi lại nhìn mặt anh ta. Hai người trong tấm
ảnh quá trang nghiêm, quá buồn. Phải chăng họ chụp tấm ảnh này ngay
trước khi họ từ giã nhau - trước khi người lính bỏ con gái ở lại, để ra
đi và để bị Rich bắn chết. Rich cảm thấy đau đớn lắm. Nhưng chỉ trong
vài phút, trung đội của Rich phải di chuyển. Rich nhét tấm ảnh vào ví.
Cái gì đã khiến Rich phải giữ tấm ảnh? Rich trả lời, "Tôi không biết.
Tôi đã suy nghĩ cả triệu lần rồi. Cái phần đầu tiên tôi trông thấy trong
tấm ảnh là cô gái, và cô ta có một cái gì buồn bã lắm."
Nhưng Rich không phải là một người lính bất đắc dĩ, không muốn giao
chiến chiến với địch quân. Nếu Rich muốn sống thoát khỏi cuộc chiến, ông
phải học cách giết người mà không hối tiếc, và Rich đã trở thành một
chiến binh như thế.
Tại cái nơi ghê gớm ấy, Rich mau lẹ trở nên cứng cỏi. Cuối cùng Rich là
người được giao nhiệm vụ giải tỏa những đường hầm của địch quân. Ông trở
nên thiện nghệ cận chiến. Rich đã nhìn thấy các bạn đồng đội tử trận.
Ông quen giết địch quân, và cầu nguyện được thoát chết. Một lần trong
đêm tối trên một ngọn đồi, đạn pháo kích nổ quanh mình và nghe thấy bạn
đồng đội la hét và bị tan xác, Rich đưa ba lô lên che đầu và cầu nguyện,
"Lạy Chúa, xin cho con đừng trúng đạn." Rich không nghĩ ông có thể tiếp
tục được như thế trong sáu tháng nữa.
Khi Rich chỉ còn 20 ngày nữa là được trở về Mỹ thì ông gặp nạn. Ðơn vị
ông bị phục kích; ông được giao nhiệm vụ xông ra cứu một đồng đội bị bắn
hạ. Trong lúc cứu bạn đồng đội, Rich bị trúng đạn vào lưng, và chính vết
thương này giúp Rich được hồi hương sớm. Trong lúc ông được đưa lên trực
thăng tải thương, Rich cảm thấy có lỗi, và bị dằn vặt vì những câu hỏi,
Ta bỏ đi đâu? Ta sẽ làm gì? Ta bỏ dồng đội lại hay sao?
Rich hồi hương với một hộp đầy huân chương, và kết hôn với Carole, một
người bạn gái tại quê nhà. Thập niên 60 nhường chỗ cho thập niên 70; ông
không bao giờ nói về cuộc chiến ấy. Thời đại đã thay đổi. Rich có đời
sống riêng - hai người con gái, một việc làm tốt tại Sở Cựu Chiến Binh
Illinois. Ông cố gắng quên cuộc chiến Việt Nam, và tập trung vào tương
lai với Carole.
Carole nói, "Chồng tôi thực sự không nói về chiến tranh Việt Nam trong
nhiều năm. Ðó là một cái gì chồng tôi muốn giữ rất riêng tư và giấu
kín."
Rich có thể trốn tránh cuộc chiến, nhưng không không thể trốn tránh được
cô gái nhỏ mà ông mang trong ví. Thực sự đã có một ràng buộc đặc biệt
giữa Rich và cô gái trong tấm ảnh. Ðây là một điều lạ lùng. Rich đã
chứng kiến và đã quên nhiều kinh hoàng trong cuộc chiến, nhưng khuôn mặt
của cô gái trong tấm ảnh cứ tiếp tục ám ảnh tâm trí ông. Tấm ảnh nặng
không tới một gam mà đè nặng tâm trí ông một cách khủng khiếp.
Vào mùa Giáng Sinh, các con gái ông thường hỏi mẹ mua quà gì cho Rich,
và quà tặng ông thường nhận lại là ví da. Hàng ngày người ta thường rút
ví ra để trả tiền bằng tiền mặt hoặc bằng credit card, và mỗi lần như
thế, Rich lại có dịp kéo tấm ảnh nhỏ ra. Ðối với Rich thì đó là một cô
gái tội nghiệp, đã không còn bố chỉ vì ông.
Rich biết nếu ông không giữ tấm ảnh thì ông đã không có những ý nghĩ tội
lỗi này. Rich xác nhận, "Tôi hoàn toàn đồng ý. Sau nhiều năm tôi thành
thực nói là đã có nhiều lần tôi hối tiếc đã giữ tấm ảnh ấy."
Carole rất thông cảm và ủng hộ chồng, nhưng bà thấy chồng muốn thoát
khỏi ám ảnh ấy thì phải vất tấm ảnh ấy đi. Một lần bà hỏi chồng, "Tại
sao anh không vất bỏ tấm ảnh? Hãy liệng bỏ nó đi, loại nó khỏi cuộc đời
anh, để anh có thể quên và tiếp tục sống."
Nhưng Rich không thể liệng bỏ hoặc hủy hoại tấm ảnh được. Ông biết ông
phải làm một cách đặc biệt nào đó, phải làm một cách trong kính trọng và
danh dự, bởi vì ông nghĩ người lính ấy là một người can đảm.
Năm 1989, hơn hai mươi năm sau khi từ Việt Nam trở về, việc giải quyết
tấm ảnh đã rõ ràng và cấp bách. Rich và Carole nghỉ phép hàng năm. Hai
người quyết định đi thăm Bức Tường Kỷ Niệm Chiến Binh Việt Nam tại thủ
đô Hoa Thịnh Ðốn. Tại đó Rich biết mình phải làm gì với tấm ảnh nhỏ cũ
kỹ này. Rich nghĩ rằng cách tốt nhất là bỏ tấm ảnh tại Bức Tường.
Ngồi trong khách sạn, Rich quyết định phải làm cho đúng. Ông ngồi trên
giường với một tập giấy trong tay. Ông suy nghĩ tìm cách nói chuyện với
người lính trong tấm ảnh. Trong vài phút, Rich viết xong một lá thư
ngắn, gồm có một vài điều ông vẫn từng muốn nói. Ông viết:
"Thưa ông, trong suốt 22 năm nay, tôi giữ ảnh ông trong ví. Hôm ấy tôi
mới có 18 tuổi, khi chúng ta trông thấy nhau trên con đường mòn gần Chu
Lai, Việt Nam. Xin tha thứ cho tôi đã giết ông. Ðã nhiều lần trong những
năm qua, tôi nhìn ảnh ông và người con gái tôi đoán là con ông. Mỗi lần
tim tôi bừng cháy với nỗi đau tội lỗi. Xin ông tha thứ cho tôi."
Mỗi khi Rich đọc lại những hàng chữ trên đây, và ngay cả bây giờ, ông
lại cảm thấy một cái gì. Ngày hôm sau, Rich đặt tấm ảnh và lá thư ngắn
ấy tại chân Bức Tường, bên dưới tên của 58,000 binh sĩ Mỹ tử trận tại
Việt Nam. Rich nói, "Hành động ấy giống như sự đứng nghiêm chào lần cuối
cùng. Người lính ấy chết vì chiến đấu cho niềm tin của ông ta. Và đây là
một cách vinh danh và tôn kính ông ta."
Vào lúc ấy hai người không còn là kẻ thù nữa. Rich nói, "Ông ta không
còn là kẻ thù nữa, mà là một người bạn. Giống như chào vĩnh biệt một
người bạn. Vào lúc đó, giống như tôi vừa chấm dứt một trận đánh, buông
ba lô xuống để nghi ngơi. Cái gánh nặng tôi mang nay không còn nữa."
Phải, tất cả đã mất rồi, và Rich bây giờ cảm thấy nhẹ nhõm, tự do và
thoải mái.
Làm thế nào Rich biết được sức mạnh thực sự của tấm ảnh nhỏ bé ấy, của
cô gái nhỏ có đuôi tóc, mà bây giờ không còn nhỏ nữa?
° ° °
Tấm ảnh của Rich đã mất rồi. Mặc cảm tội lỗi cũng mất luôn. Cái gánh
nặng đã được vất bỏ tại Bức Tường hùng vĩ ấy. Và trở lại Illinois, Rich
và Carole bắt đầu cuộc đời mới, sau khi nghe lời khuyên của vợ loại bỏ
tấm ảnh để tránh cái tâm trạng ngã lòng mỗi khi trông thấy tấm ảnh. Rich
vất bỏ tấm ảnh năm 1989.
Hoặc Rich tưởng đã có thể vất bỏ được. Hàng ngày, hàng trăm người bỏ lại
nhiều kỷ vật tại Bức Tường này. Và mọi vật kỷ niệm, dù tầm thường hay
thiêng liêng, đều được nhân viên của công viên thu thập lại - kể cả tấm
ảnh nhỏ và lá thư xin lỗi của Rich. Tấm ảnh ấy tình cờ nằm trên cùng của
một cái hộp, và nằm ngửa lên. Và cũng tình cờ Duery Felton, một cựu
chiến binh Mỹ khác, trông thấy. Durey hiểu ngay đây là một cái gì khác
thường.
Duery là quản lý phòng sưu tập tại đài Kỷ Niệm Chiến Binh Việt Nam. Ông
tự hỏi tấm ảnh này là gì, và cầm lên xem. Ông đã từng trông thấy đủ thứ
tại Bức Tường, nhưng chưa bao giờ thấy ảnh một binh sĩ địch quân. Ông
vui sướng trông thấy bộ quân phục màu xanh lá cây ấy.
Trong hơn 30 năm Duery chưa bao giờ trông thấy bộ quân phục màu xanh ấy.
Một câu hỏi hiện lên trong tâm trí ông "Người con gái này là ai? Có phải
là con gái hay cháu gái của người linh Việt Cộng này?"
Rồi Duery đọc lá thư xin lỗi của Rich. Ông nhớ lại khi còn chiến đấu tại
Việt Nam, ông đã từng giúp khiêng xác đồng đội, những bao đựng xác và
những ponchos. Ông đọc lá thư về việc giết người ấy. Thực là khó khăn
khi phải làm quyết định ấy, một duyết định chỉ làm trong vài giây đồng
hồ, nhưng người ta sẽ phải ân hận suốt đời. Durey cảm thấy có một cái gì
an ủi, khi được biết có người cũng trải qua kinh nghiệm ấy, và viết lại
lên giấy.
Duery dùng lá thư xin lỗi và tấm ảnh của Rich trong các cuộc trưng bầy
về Bức Tường, dậy cho thế hệ mới về chiến tranh, và chiến đấu trong
chiến tranh có hậu quả gì cho con người. Tấm ảnh ám ảnh Rich bao nhiêu
năm, bây giờ lại mê hoặc một cựu chiến binh Việt Nam khác.
Cái gì trong tấm ảnh ấy mạnh mẽ đến nỗi bây giờ đến lượt Duery phải ôm
giữ nó và không bỏ đi được? Có thể tấm ảnh đã vang vọng lên trong tâm
thần của Duery, và gây một hậu quả sâu xa cho ông.
Dĩ nhiên tại Rochester Illinois, Rich không biết gì về Duery. Rich tiếp
tục cuộc đời của ông. Ông chứng kiến hai con gái trưởng thành và sinh
con đẻ cái. Bây giờ ông cưng chiều hai cô cháu ngoại của ông. Ông tìm
cách đưa người con gái trong tấm ảnh ra khỏi tâm trí ông.
Nhưng người con gái ấy bây giờ lại ám ảnh Duery Felton. Khi một nhà xuất
bản yêu cầu Duery giúp in ra một ấn bản về Bức Tường, ông biết rằng ông
phải đưa tấm ảnh của cô gái và lá thư xin lỗi vào ấn bản ấy. Duery nói,
"Tấm ảnh này ám ảnh tôi nhiều năm, và tôi không biết cô ta là ai."
Cuốn sách có tựa là "Của Dâng Hiến Tại Bức Tường" và in tấm ảnh và lá
thư xin lỗi của Rich. Ðây là một cuốn sách đơn giản, trình bày những
hình ảnh, những ám ảnh, những kỷ niệm và lòng kính trọng của những người
có liên hệ với Bức Tường. Một hôm cuốn sách này xuất hiện trên bàn giấy
của dân biểu tiểu bang Ron Stephens. Stephens lật từng trang cuốn sách,
và tới một trang đặc biệt có một tấm ảnh mà ông chưa từng trông thấy, và
bỗng nhiên ông bị xúc động mạnh. Ông chợt nhận thức ông biết người lính
ấy, ông biết tấm ảnh ấy.
Làm thế nào ông Stephens biết được tấm ảnh ấy? Ông ta chưa bao giờ nhìn
thấy tấm ảnh, nhưng ông đã nghe người bạn thân là Rich kể nhiều lần.
Stephens nói, "Tôi thực sự tuột xuống khỏi Bức Tường, và ngồi phiá sau
Bức Tường cầm tấm ảnh này và biết nó là tấm ảnh của Rich. Tôi biết câu
chuyện Rich bỏ tấm ảnh tại chân Bức Tường. Chúng tôi nói về chuyện này
nhiều lần rồi."
Năm 1996, bảy năm sau khi Rich nghĩ có thể chào vĩnh biệt tấm ảnh lần
cuối cùng, thì ông Stephens vội vã lái xe lại ngay văn phòng của Rich.
Rich đang họp với một người nào đó, nhưng Stepehns xen vào và nói, "Tôi
cần nói chuyện với anh," và đặt cuốn sách lên bàn của Rich, và yêu cầu
Rich mở trang 53.
Rich mở trang 53 của cuốn sách, và trước mắt ông là tấm ảnh và lá thư
xin lỗi gửi người lính Việt Cộng ông bỏ lại bên Bức Tường. Rich lập tức
xúc động và bật khóc. Vẫn tấm ảnh người con gái ấy, và đôi mắt buồn bã
chăm chú nhìn ông, không chịu quay đi chỗ khác. Rich có cảm tưởng như
người con gái muốn buộc tội ông. Lúc ấy Rich như ở trong một cơn ác
mộng, và muốn hỏi cô gái muốn gì ở ông.
Nỗi ám ảnh cũ bây giờ trở lại với Rich, mạnh mẽ hơn bao giờ. Rich biết
ông phải lấy lại tấm ảnh. Thế là Rich liên lạc với Durey, người cũng
đang bị tấm ảnh ám ảnh. Durey bay từ Hoa Thịnh Ðốn tới Illinois, và tận
tay trao trả Rich tấm ảnh. Thực là một truyện kỳ lạ. Hai người đàn ông
không quen biết nhau, chưa từng gặp nhau, nay ôm nhau khóc vì một cô gái
nhỏ mà cả hai đều không biết.
Rich cầm lấy tấm ảnh, và tâm hồn ông là một vết thương tái phát. Ông
biết ông phải tìm cách hàn gắn vết thương này. Một buổi tối ông cho vợ
biết đây có thể là một sự huyền bí hoặc là định mệnh. Nhưng dù là gì,
ông cảm thấy ông phải trả lại tấm ảnh này, có nghĩa là ông sẽ đi tìm
người con gái trong tấm ảnh và gia đình người lính Việt Cộng đã bị ông
giết.
Nếu như ông biết người con gái ở đâu thì công việc dễ dàng quá, chỉ việc
bỏ tấm ảnh vào phong bì và gửi tấm ảnh này ra khỏi cuộc đời của ông.
Nhưng ông không làm thế được. Ông không biết tên và địa chỉ người con
gái. Ông không có một ý niệm bây giờ người con gái trông như thế nào.
Carole cố gắng khuyên nhủ ông đây là một việc không đơn giản và không
thể thực hiện được. Ông không thể đi Việt Nam tìm người con gái được, vì
ông không biết tiếng Việt, không quen một ai tại Việt Nam. Ngay tìm một
người tại Hoa Kỳ cũng đã khó khăn lắm rồi, huống chi tìm một người hoàn
toàn xa lạ cách đây hơn 30 năm, già hơn 30 tuổi trong một quốc gia hoàn
toàn khác lạ, nhất là quốc gia ấy từng có thái độ thù nghịch với Hoa Kỳ.
Ðây là những lý do đúng và hợp lý để loại bỏ ý định của Rich. Bà vợ nhấn
mạnh, "Nếu chồng tôi quyết định thực hiện ý định thì ông ấy cứ việc tự
đi mà làm. Tôi không cản trở chồng tôi. Nhưng tôi nói với chồng tôi việc
này không thể làm được, hãy bỏ cuộc và quên đi, không đáng làm đâu. Tôi
thực sự đã chán ngấy chuyện này rồi."
Carole công nhận bà đã chán nghe chuyện về tấm ảnh này rồi. Ðây chỉ là
một sự ám ảnh. Carole cũng bị đau đớn như Rich vậy, mặc dù lý do khác
nhau. Cái mà Carole ao uớc là Rich cỏ thể quên được nỗi ám ảnh và tìm
được sự bằng an của tâm hồn.
° ° °
Tấm ảnh của hai bố con người lính Việt Cộng đã âm thầm làm nhiệm vụ
trong nhiều năm. Nhưng bây giờ nó gây hứng khởi cho một việc làm được
coi là không thể thực hiện được. Rich chỉ muốn được cô gái ấy buông tha,
và Rich sẽ cố gắng tìm cô ta, nếu đó là điều cô gái ấy muốn.
Rich không biết tên và địa chỉ cô gái, và bây giờ hình dáng cô ta trông
thế nào, bao nhiêu tuổi, và nhất là cô ta còn sống không? Nhưng Rich
biết ông phải tìm ra người con gái. Rich nghĩ nếu ông công khai cho mọi
người biết ông đang tìm cô gái thì có lợi hơn. Vì thế Rich trả lời một
cuộc phỏng vấn cho tờ báo St. Louis Post Dispatch, và câu chuyện được
đăng lên trang nhất của tờ Post Dispatch.
Rich cứ tiến hành dự định. Ông gấp bài báo ấy, nhét vào một phong bì
cùng với một lá thư gửi cho Ðại sứ Hà Nội tại Hoa Thinh Ðốn. Rich giải
thích với ông Ðại sứ rằng ông muốn một sự giúp đỡ để tìm ra người con
gái, và gia đình người lính trong tấm ảnh. Ông dại sứ hứa chuyển tài
liệu về Hà Nội và cho biết phải có phép lạ mới có kết quả.
Giống như tìm kiếm một cây kim trong đống rơm. Ðây là một quốc gia có 80
triệu dân. Chính Rich cũng không tin tưởng lắm. Rich thực tình không hy
vọng sẽ có kết quả. Từ đáy lòng ông đã không tin tưởng, nhưng ông biết
đây là một việc phải làm. It nhất ông phải thử cho biết.
Và thế là một bản sao của tấm ảnh được gửi tới Hà Nội, tại đấy chủ bút
một tờ báo nhận thấy đây là một truyện hấp dẫn. Ông ta cho đăng tấm ảnh
với lời kêu gọi “Có ai biết những người này không?”
Nếu bài báo ở Hà Nội không đạt mục tiêu ngay thì nó cũng âm thầm tạo ra
kết quả. Báo chí có hai công dụng: công dụng thứ nhất là thông tin, và
công dụng thứ hai là trở thành báo cũ để gói hàng. Chính công dụng thứ
hai này đã đưa tới két quả.
Một người ở Hà Nội gửi một món quà về quê biếu mẹ. Ông ta dùng cái tờ
báo đăng tấm ảnh của Rich để gói món quà, và gửi về cho bà mẹ ở một niềm
quê xa. Tuy thế câu chuyện cũng có thể chấm dứt ở đây - nếu không vì một
tình cờ, bài báo đó đã về đúng chỗ.
Mảnh giấy báo gói đồ ấy về tới một làng quê xa Hà Nội, tại đó bà mẹ mở
gói đồ của con, và trên tờ giấy báo nhàu nát, hình ảnh người lính Việt
Cộng đập vào mắt bà gìa. Bà ta biết người trong tấm ảnh. Thế là bà ta
cầm tờ báo đi tới một thôn xóm nhỏ bé, và bảo cho chị em một nhà kia
biết tấm ảnh là bố của họ.
Thật là một điều không tưởng, giống như tấm ảnh nhất định không chấp
nhận bị từ chối. Trái với mọi khó khăn tưởng như không qua được, tấm ảnh
như một mũi tên trúng đích.
Từ Mỹ quốc cách xa ba ngàn dặm, Rich sẵn sàng chờ đợi lâu dài hơn nữa.
Nhưng chỉ vài tuần sau, một lá thư của Ðại sứ Hà Nội tới hộp thư của
ông. Lá thư đó viết:
“Có một người tên là Nguyễn Văn Huệ viết thư cho biết ông ta tin rằng
tấm ảnh của ông chính là ảnh của thân phụ ông ta, và người con gái nhỏ
ấy là chị ông ta.”
Ba mươi năm sau khi trông thấy tấm ảnh lần đầu, cuối cùng Rich biết
người con gái ấy còn sống. Trong suốt cuộc đời, người con gái ấy ở cùng
một chỗ. Như vậy Rich đã tìm thấy người con gái ấy, tên là Lan, và đã có
con cái.
Thực là không ngờ đối với Rich. Thoạt đầu ông không thể tin kết quả mau
lẹ như vậy. Rich rất xúc động và tự hỏi không biết những người con này
có thú ghét ông vì đã giết cha họ không. Ông bắt đầu lo lắng hai người
con có thể hiểu lầm về việc ông tham chiến tại Việt Nam. Rich rất cởi mở
và thành thực. Vì trong thư của người con có nói tới tội lỗi và lòng hối
tiếc của ông. Ông thấy cần phải bày tỏ cho họ biết có sự khác biệt giữa
tội lỗi và hối tiếc. Rich mang trong lòng một mặc cảm tội lỗi nào đó vì
cái hành động giết cha của họ, nhưng ông không hề có một hối tiếc nào
với tư cách của một quân nhân, cũng không hối tiếc đã tham chiến tại
Việt Nam. Và ông nghĩ rằng điều quan trọng là họ phải hiểu như thế.
Rich mong đợi gì ở hai người con này? Dẫu sao ông cũng đã giết cha họ.
Ông không mong đợi gì, không biết họ thù ghét và tức giận ông hay không.
Người con gái mất bố ấy cảm thấy thế nào? Nàng có coi ông như một con
quái vật trong những năm ấy không? Con gái của ông sẽ nghĩ thế nào về
một người đã giết ông?
Rich không có nhiều thời giờ suy nghĩ về phản ứng của hai người con này
vì một lá thư thứ hai đến với ông. Lần này chính cô gái trong tấm ảnh
viết cho ông. Ông vội chạy đi tìm người thông dịch. Lá thư viết:
“Kính gửi ông Richard, đứa nhỏ mà ông đã chăm sóc qua tấm ảnh trong hơn
30 năm bây giờ đã trưởng thành rồi. Dứa nhỏ ấy đã trải qua nhiều đau khổ
trong tuổi thơ ấu vì đã mất bố và nhớ thương bố. Tôi hy vọng ông sẽ đem
lại niềm vui và hạnh phúc cho gia đình tôi.”
Niềm vui và hạnh phúc? Rich vô cùng kinh ngạc. Như vậy cô gái đã tha thứ
cho Rich? Nhưng tin vui vừa nhận được thì tất cả dường như rơi vào tuyệt
vọng. Sau một cuộc điều tra nội bộ, chính phủ Hà Nội kết luận thân phụ
của Nguyễn Thị Lan không thể là người trong tấm ảnh, bởi vì hồ sơ quân
đội chứng minh thân phụ cô ta không tử trận tại nơi Rich nhớ đã bắn chết
ông ta.
Rồi ba gia đình khác cho Rich biết tấm ảnh ấy là của họ. Người trong ảnh
là bố họ, chứ không phải là bố của Nguyễn Thị Lan.
Làm sao Rich có thể biết chắc tin nào đúng. Người Việt Nam không giữ
được hồ sơ thật chính xác. Có khoảng 3 triệu người Việt chết trong cuộc
chiến mà tới nay vẫn còn 300,000 lính Việt Cộng được coi là mất tích.
Nhưng rồi có một lá thư nữa xác định niềm tin của Rich đã đạt tới kết
cục. Ðó là thư của một đồng đội của người lính trong ảnh, một người quen
biết thân phụ của Nguyễn Thị Lan kể từ khi hai người còn nhỏ, và đã
chiến đấu bên nhau. Người ấy đoan chắc người trong tấm ảnh là cha của
Nguyễn Thị Lan.
Bây giờ Rich rất tin vào kết quả cuối cùng. Khi sự việc đã sáng tỏ, Rich
trao đổi nhiều thư từ với gia đình, và đi đến quyết định trao trả lại
tấm ảnh cho gia đình người chết. Thoạt dầu Rich định gửi trả lại bằng
thư, nhưng rồi cuối cùng Rich hiểu. Chính ông phải bay sang Việt Nam,
mang theo tấm ảnh ấy. Ông nghĩ đây là điều ông cần làm và phải làm.
Nhưng làm thế nào Rich có thể đương đầu với Việt Nam, với cô gái và gia
đình cô ta? Chính Rich có thể nào nhìn tận mặt kẻ đã giết cha mình trong
chiến tranh không? Rich không biết câu trả lời. Ông nhận rằng có một sự
nguy hiểm, không biết gia đình người tử sĩ sẽ phản ứng thế nào.
° ° °
Việc gặp gia đình người lính Việt Cộng không dễ dàng đối với Rich. Nhưng
chính tại đây vào mùa xuân năm 2000, Rich sửa soạn đương đầu với quá
khứ. Ông cảm thấy bị cuốn trôi theo sự việc, như thể ông bị chi phối bởi
câu chuyên mà chính ông khởi đầu. Ðôi khi Rich thấy khó hiểu, nhưng vẫn
nghĩ rằng đây là việc chính đáng mà ông phải làm.
Nhiều năm trước ông đã thề không bao giờ trở lại Việt Nam nữa. Ông đã
chứng kiến quá nhiều cảnh bắn giết, quá nhiều kinh hoàng. Tất cả những
đau khổ ấy phản chiếu trong tấm ảnh nhỏ ấy.
Tấm ảnh ấy có lẽ chụp tại một tiệm ảnh địa phương nào đó, tại dó người
lính cùng chụp với người con gái để làm kỷ niệm cho cha nhớ con và con
nhớ cha, khi ông ta ra đi chiến đấu. Giống như một vật có đời sống, tấm
ảnh ấy đi từ một binh sĩ tử trận trên một con đường mòn, tới một người
lính Mỹ, đài kỷ niệm chiến tranh, một cuốn sách, một chiếc ví, và tới
một gói trên đuờng hồi hương.
Rich và Carole lên máy bay. Không còn đường rút lui nữa. Ðối với Rich,
cuộc hành trình này sẽ đánh dấu sự khởi dầu của một chấm dứt. Sự chấm
dứt một nỗi ám ảnh trên 30 năm của một tấm ảnh người lính Việt Cộng và
con gái.
Không có gì ám ảnh hơn là khuôn mặt cô gái, mà Rich biết bây giờ không
còn giống như thế nữa. Nhưng chính Rich cũng đã thay đổi và ngay cả Việt
Nam nữa. Ðối với Rich, Việt Nam vừa xa lạ vừa gần gũi. Trên tất ca, nó
là cái gì làm căng thẳng trí óc. Ngày hôm trước khi gặp nhau, Rich rất
căng thẳng. Ông nói, “Tôi thà phải ra trận còn hơn phải gặp cô gái này.”
Ðó là một ngày thứ Tư u ám tại Hà Nội. Trời có vẻ sắp mưa trong lúc Rich
bước lên một chiếc xe van để làm một chuyến đi hai giờ rưỡi tới làng của
Lan. Chiếc xe chạy qua một vùng rất xa lạ, qua những chợ dầy những khuôn
mặt ngạc nhiên trông thấy một đám du khách và người Mỹ tóc bạc này.
Càng gần tới làng, trên xe van Rich càng bồn chồn cựa quậy. Rồi bỗng
nhiên, Rich và Carole tới nơi. Ðây chính là nơi người lính ảm đạm nghiêm
trang ấy từng sống và có con cái. Ðây là nơi người lính ấy không bao giờ
trở lại.
Rich hoang mang, Và sau dó bước qua một bức tường đá, Rich trông thấy
người đàn bà. Rich tin chắc đã trông thấy người đàn bà này rồi. Rich
phải mất vài phút để lấy lại bình tĩnh, rồi tiến lại phía người đàn bà.
Và bây giờ hai người đối diện nhau. Hai người chưa từng thấy nhau bao
giờ. Trong vài giây, hai người không biết nó gì. Họ là hai người thân
mật nhưng xa lạ. Ông lập lại câu nói tiếng Việt mà ông đã học thuộc
lòng:
“Hôm nay tôi trả lại tấm ảnh của cô và cha cô mà tôi đã giữ 33 năm. Xin
tha thứ cho tôi.”
Cuối cùng tất cả tuôn ra - như một sự giải thoát đau đớn kinh hoàng.
Dường như ngay lúc này người con gái cuối cùng đã có thể chịu được sự
đau khổ, khóc gọi người cha mà cô không thực sự biết rõ.
Cô ôm lấy Rich và khóc. Cô ôm chặt lấy Rich như thể Rich chính là cha
cô, cuối cùng đã trở về từ cuộc chiến. Người em cô cho biết cả hai chị
em dị đoan tin rằng linh hồn người cha sống qua Rich. Ðối với họ, ngày
hôm nay linh hồn cha của họ đã trở về với họ.
Cả làng tuôn ra xem tấm ảnh trả lại. Thực ra đó là một đại gia đình, tất
cả làng thương tiếc người tử sĩ. Họ biết điều ấy có ý nghĩa như thế nào
đối với Lan, và tấm ảnh đã gây xúc động cho mọi người.
Người ta có thể trả lại thế nào một cái gì mạnh mẽ như tấm ảnh ấy? Một
lần Rich đã nghĩ tới một nghi thức trang trọng, nhưng cuối cùng chỉ là
một câu nói đơn giản của Rich, “Nói cho cô ấy biết đây là tấm ảnh tôi
lấy từ ví của cha cô ấy cái ngày tôi bắn chết ông ta, và hôm nay tôi
mang trả lại.”
Người con gái nhỏ ấy nay đã 40 tuổi, và đây là lần đầu cô ta cầm được
hình mình và hình cha trong tay. Cô ta vùi mặt vào hình ảnh người bố.
Ðây là lúc cô ta có thể nhìn bố gần nhất kể từ khi cô lên 6 tuổi và
người bố ra đi. Như thể tất cả gánh nặng đã hoán chuyển trong khi tấm
ảnh nhỏ này truyền tay. Bây giờ chính Rich là người an ủi Lan.
Ðây là tấm ảnh duy nhất và đầu tiên của người lính Nguyễn Trọng Ngoạn mà
con cái có được. Lan và người em tên Huệ đặt tấm ảnh lên bàn thờ cha mẹ.
Rich cũng tham dự nghi lễ cầu nguyện trước bàn thờ.
Rich nói, “Thân phụ của họ là một cguời can đảm, và ông chết là một
chiến sĩ can trường. Ông ta không bị đau đớn. Tôi rất tiếc.”
Lan và Rich ôm nhau khóc. Hiển nhiên bây giờ Lan đã tha thứ cho Rich. Và
trong những giờ sau đó, Rich trở nên gần như một người trong gia đình.
Rich có dịp gặp lại bạn đồng đội của người lính đã chết, và những kẻ thù
cũ trao đổi những kỷ niệm chiến tranh, như thể họ là đồng đội cùng chiến
đấu bên nhau, trong cái góc nhỏ bé này của thế giới, nơi có những mộ bia
ghi tên những chiến binh Bắc Việt không trở về.
Nhưng có lẽ còn có một cái gì đáng kể hơn nữa. Một cái gì trong Rich,
bây giờ đã thay đổi 33 năm sau khi Rich bóp cò súng trong khu rừng già
nóng nực ấy, trong cái ngày khó hiểu ấy. Bây giờ Rich đã tự tha thứ cho
mình.
Rich bước đi, tự nhủ việc này “quá khó.” Rất khó cho Rich trở lại được
đây, và cũng quá khó cho Rich từ giã nơi đây. Rich và Lan ôm nhau từ
biệt. Trở lại xe van, Rich bật lên khóc.
Ba mươi ba năm trước đây, Rich tới quốc gia này để tham chiến. Hôm nay
ông trở lại để tìm hoà bình. Ông bỏ lại tấm ảnh và cả một hồn ma nữa.
Cái ám ảnh của cô gái cuối cùng đã mất đi, thay thế bằng hình ảnh một
người đàn bà vẫn còn sống sau cái chết của thân phụ, và cũng đã tha thứ
cái người đã giết cha mình.
Tấm ảnh đem Rich và Lan lại gần nhau và có thể giúp họ liên kết với nhau
nữa. Rich cho biết ông sẽ liên lạc với Lan và gia đình. Ông cũng hy vọng
câu chuyện ông đã đương dầu với quá khứ có thể giúp những cựu chiến binh
khác đương đầu được với hoàn cảnh của họ. Nhiều cựu chiến binh đã trở
lại Việt Nam 25 năm sau khi cuộc chiến chấm dứt.
Ðối với Rich trở lại
Việt Nam với tấm ảnh ấy giống như trở lại dự trận đánh cuối cùng. Và bây giờ
chuyến trở lại Việt Nam đem lại cho Rich nhiều an ủi. Ông bây giờ đã trút
được gánh nặng.
Gần một năm sau Rich vẫn còn mang trong lòng cái giây phút cuối cùng ấy,
giống như một lá bùa may mắn, cái giây phút thay đổi của đời ông. Ông nói,
“Khi tôi cầm tay và ôm cô ta, tôi cảm thấy như bỏ ba lô xuống và nghỉ ngơi,
mọi thứ đều xong cả rồi.”
Rich vẫn chưa hiểu được - làm thế nào ông đã giết một người, mà lại chiếm
được cảm tình gia đình của người ông đã giết? Làm thế nào những đau khổ
trong những năm ấy, bỗng nhiên biến mất một cách giản dị như thế.
Trước khi trở lại Việt Nam, Rich không thể che giấu những mối lo lắng ông
cảm thấy về Việt Nam - những nỗi đau buồn về tấm ảnh tội lỗi - những cảm xúc
như thế thật là rõ ràng tại Việt Nam. Bây giờ những cảm giác ấy đâu? Rich
nghĩ rằng ngay khi ông trông thấy người con gái ấy, các cảm giác ấy biến
mất. Chính cô gái là người giải tỏa những cảm giác tội lỗi của ông.
Hai bên vẫn trao đổi thư tín, Rich và chị em Lan và Huệ. Huệ, người con trai
viết cho Rich, “Trong thời gian ông viếng thăm gia đình tôi, mọi người trong
làng nhận thấy ông là người rất tốt và tử tế. Khi ông rời Việt Nam, tôi cảm
thấy như cha tôi đã trở về.”
Trong một thời gian lâu dài, một góc tim của Rich buồn bã lạnh lẽo. Bây giờ
trái tim ấy hân hoan ấm áp trở lại. Ông nói, “Bây giờ chỉ là niềm vui, không
còn đau buồn nữa.”
Hành động đầy thiện tâm của Rich không những giúp Rich thoát khỏi nỗi ám ảnh
khôn nguôi trong suốt 33 năm, mà còn đem lại an ủi lớn lao cho hai người con
của người lính Việt Cộng đã bị Rich bắn chết, vào một ngày mùa hạ trong khu
rừng già ấy. Những tâm hồn một thời phong ba bão táp, nay đã có thể yên
nghỉ.
