|
Tài liệu này tôi
đọc được trong bài “Trao Đổi Về Bài Viết Của trương Công Khanh” của
Hoàng Cúc trên Talawas. Đọc đoạn về diễn tiến phá Chùa Báo Thiên để xây nhà
thờ, nguyên văn tiếng Pháp, tôi thấy cần có một sự phân tích đoạn đó trong
bối cảnh lịch sử Việt Nam vào cuối thế kỷ 19.
Sau đây là nguyên văn tiếng Pháp mà Hoàng Cúc trích dẫn, tôi sẽ cố gắng
dịch và diễn giải (chữ màu xanh):
“Démolir la pagode et s’emparer du terrain, rien n’était en apparence
plus facile dans la période de conquête que nous traversions, mais j’avais
comme de juste, une certaine répugnance à commettre un abus de pouvoir de
cette sorte et je préférai m’adresser au Tong-doc Nguyen-huu-Dô. Celui-ci
était en fort bons termes avec l’Evêque et désirait comme moi lui être
agréable; voici comment il tourna la difficulté. Il fit d’abord rechercher
s’il existait encore quelque descendant du fondateur de la pagode, mort
depuis plus de deux siècles, et naturellement n’en trouva pas.”
[Phá hủy ngôi Chùa
(nghĩa là ngôi Chùa vẫn còn) và chiếm đất thật ra không có
gì dễ dàng hơn trong thời kỳ chinh phục mà chúng ta đã trải qua,
tuy nhiên, công bình mà nói,
tôi cảm thấy ít nhiều ngần ngại trong việc phạm phải một sự lạm dụng quyền
hành kiểu đó, cho nên tôi thấy nên đặt vấn đề với ông tổng đốc Nguyễn Hữu
Độ. Ông ta rất thân
thiện với ông giám mục [Puginier] và cũng như tôi, muốn làm vừa lòng ông
giám mục, và ông ta đã làm như thế này để qua sự khó khăn]
Đọc câu trên, chúng ta có thể nhận ra những điều gì.
Điều rõ ràng là ý muốn của Puginier là phá Chùa Báo Thiên, chiếm đất để xây
nhà thờ, điều này không lạ, vì đó là chủ trương của Ca-Tô Giáo Rô-ma ở khắp
nơi khi có thể, nhất là ở cuối thế kỷ 19, với những thừa sai cuồng tín như
Puginier, và Việt Nam đã ở trong tay người Pháp. Chắc chắn là Puginer
đã ngỏ ý với Công sứ Bonnal, nhưng Công sứ Bonnal không phải là một thừa sai
mà là một chính khách, cho nên ông ta cảm thấy ngần ngại trong khi ông ta có
thể dùng quyền hành của mình để đáp ứng lời yêu cầu của Puginier. Do đó ông
ta đã đặt vấn đề với Tổng đốc Nguyễn Hữu Độ để tìm cách làm vừa lòng
Puginier, nghĩa là thỏa mãn yêu cầu của Puginier. Ông ta biết Nguyễn
Hữu Độ là một con chiên, thời đó mà gặp giám mục Puginier thì phải quỳ xuống
hôn nhẫn hay là hôn chân ông giám mục.
Vậy chúng ta hãy xem Nguyễn Hữu Độ
giải quyết vấn đề như thế nào?
“Il ordonna ensuite aux notables du
quartier, choisis comme par hasard parmi les indigènes chrétiens, de
vérifier la solidité de l’édifice et ceux-ci n’hésitèrent pas à déclarer
que, menaçant ruine, il pourrait en s’écroulant compromettre la sécurité des
passants. Maintenant tout était en règle. Faire démolir la pagode, en
confisquer le terrain sans maître au profit du domaine étaient, suivant la
coutume annamite, des mesures justifiées ne pouvant soulever aucune
protestation; c’est ce que fit le Tong-doc.”
[Ông ta (Nguyễn Hữu Độ)
ra lệnh cho một số thân hào trong khu vực, chọn lựa có vẻ như không
cố ý giữa những người Ca-tô bản xứ đi thẩm định tình trạng của ngôi Chùa,
và những người này tuyên bố không do dự là ngôi Chùa ở trong tình trạng đe
dọa bị suy sụp, có thể sụp đổ và làm tổn thương những người dân qua lại.
[Chúng ta nên nhớ ngôi Chùa ở trên
đồi và từ Chùa tới đường đi là một khoảng cách khá rộng.] Bây giờ thì tất cả đều hợp lệ. Ra
lệnh phá hủy ngôi Chùa, tịch thu đất vô chủ vì lợi ích của khu đất đó, theo
tục lệ Annam, là những biện pháp chính đáng không thể gây nên bất cứ sự phản
đối nào; đó là những gì mà Tổng đốc (Nguyễn Hữu Độ) đã làm.]
Nay chuyện đã rất rõ
ràng. Để làm vừa lòng giám mục Puginier, người có ý muốn phá Chùa để xây
nhà thờ, con chiên Nguyễn Hữu Độ đã ra lệnh [xin lưu ý hai chữ này:
ra lệnh] cho các con chiên thẩm định tình trạng của Chùa, và
tất nhiên các con chiên phải tuyên bố theo ý của ông Tổng đốc. Cái màn dàn
dựng để phá Chùa và chiếm đất đã rõ ràng để làm vừa lòng giám mục Puginier.
Nếu Puginier không đòi hỏi thì tại sao cả Công sứ Bonnal và Nguyễn Hữu Độ đã
tìm cách phá Chùa để làm vừa lòng Puginier. Do đó chúng ta có thể tóm tắt
sự việc như sau:
- Giám mục
Puginier muốn phá Chùa Báo Thiên để xây nhà thờ và ngỏ ý với viên chức Pháp
có quyền ở đó là Công sứ Bonnal.
- Công sứ Bonnal
không muốn tự mình ra lệnh phá Chùa nên đẩy cho Tổng đốc Nguyễn Hữu Độ, một
con chiên của giám mục Puginier.
- Nguyễn Hữu Độ,
để hợp thức hóa việc phá Chùa, đã ra lệnh cho mấy con chiên là phải phúc
trình là ngôi Chùa có nguy cơ suy sụp.
- Và việc phá Chùa
để xây nhà thờ đã được biện minh.
Nhưng vấn đề là
tại sao Tổng đốc Nguyễn Hữu Độ phá Chùa lại không dùng miền đất đó để xây
cái gì công ích cho tất cả người dân mà lại để cho giám mục Puginier, một
tên thực dân khét tiếng muốn phá hủy toàn bộ văn hóa Việt Nam như lịch sử đã
chứng minh, xây nhà thờ trên đó, chỉ để phục vụ mấy con chiên ngu ngơ tin
đạo? Hỏi tức là đã trả lời.
Cuối cùng là một đoạn
của Hoàng Cúc:
"Sự kiện này còn được kể tiếp trong nguyên văn Pháp ngữ như sau: “Il prit encore la responsabilité de concéder
gratuitement à la Mission catholique le terrain confisqué et j’eus la
satisfaction de remettre à l’Evêque l’acte authentique lui en faisant remise
en toute propriété.” Xin được tạm dịch như sau:
“Ông còn nhận trách nhiệm nhượng lại
miễn phí cho Nhà Chung Công giáo mảnh đất đã trưng thu, và tôi đã vui lòng
trao lại cho vị giám mục văn bản chính thức chuyển giao cho ngài toàn quyền
sở hữu.” Dù sao, không thể nói rằng chuyện chuyển giao này
là bất hợp pháp, càng không thể so sánh với chuyện
“mượn” bằng mồm rồi cứ
kiên trì đi theo đường lối trước
sau như một là “không có vấn đề trả lại”
[4]
[Thật vậy sao?]
Ông Hoàng Cúc quên mất một
điều là: Tổng đốc Nguyễn Hữu Độ là một con chiên Ca-Tô Việt gian, là đầy tớ
của Puginier, và Công sứ Bonnal là một tên thực dân hạng nặng. Cậy
quyền, cậy thế, làm tay sai cho thực dân Pháp, mưu đồ với nhau để cướp đất,
phá Chùa rồi tặng cho Nhà Chung v..v.. Phải chăng tất cả những hành động này đều là hợp pháp? Ông Hoàng Cúc cứ làm như Việt Nam còn
đang sống trong thời bị đô hộ. Nhưng chế độ thực dân ở Việt Nam đã cáo
chung lâu rồi, ông Hoàng Cúc ơi! Thực dân Pháp đã về nước. Khâm sứ Ca-tô
đã về Vatican. Cái gì của Việt Nam phải trả cho Việt Nam, đó là lẽ tự nhiên
rất thuận lòng dân.
Các bài đối thoại cùng tác giả
|
Gửi bài này cho bạn bè